“Volga Qızıl Aqarken” kitabından parça

Şevqi Bektöre – qırımtatar muallim, yazıcı ve siyasiy mahbüs. 1888 senesi, yani 129 yıl evel Romaniyada Dobrucanıñ Qavaqlar köyünde dünyağa kele. 17 yaşında olğanda, 1905 senesinde, İstanbulğa kete, ve anda ilâhiyat fakultetinde oqumağa başlay. Şu devirde anda oquğan diger qırımtatar yaşlarınen tanış ola ve yazmağa başlay. 21 yaşında ekende anası, babası ve bir emcesi vefat eteler. Devam et

Paylaşıñız | Поделитесь

Bahar ve qahar

Aziz anayurtımnıñ baharini sağındım.

İssingen havadan kökke köterilip, başı aylanğan deliqanlı rüzgâr endi üşütmey, aksine ılıq nefesinen tarlalardan ve otlaqlardan bereketli topraq ve şifalı nebatatnıñ qoqularını ketire ve qıştan kelip qalğan kökrek tarlığını aça. Yüzümni yelge taba çevirem ve qulaqlarımda tek onıñ şuvultısını eşitem. Rüzgâr maña qırlarda, yalıda, deñizde ve dağlarda canlı-cansız bütün mahlüqatnıñ uyanıp başlağanını, çilleni çıqarğanına ve qara qışnıñ savuşqanına quvanıp, şükür etkenini bar sesinen beyan ete. Özü de meni qucaqlay, çoqtan körmegen eski dost kibi, de bir yandan, de öbir yandan ite-qaqa, qaşanıp kibi şaqalaşıp tura, yanımdan ayırılmaq istemey. Devam et

Paylaşıñız | Поделитесь

Qırımtatar tiliniñ al-azırdaki vaziyetine dair

Qabrimde melekler sorğu sorasa,

Azrail tilimni biñ kere torasa,

“Öz tuvğan tilimde ayt mağa”, – dermen,

Öz tuvğan tilimde cırlap ölermen…

 

Muazzam ruhiy küçni temsil etken bu ateşli satırlar, ulu alim, türkiy tillerniñ meşur mütehassısı, dünyaca tanılğan tilşınas – Qırımnıñ Qarasuvbazar şeerinde 1893 senesinde doğıp, 1937-de Bakuda bolşevikler tarafından qatl etilgen Bekir Çoban-Zadege ait. Devam et

Paylaşıñız | Поделитесь

“Millet”niñ çağrısı

“Millet” bugün milletin haqiqiy saadetini müdafaa idebilmek maqsadıyle siyaset dünyasına çıqıyur!

Aceba “Millet”, millete kün künden qabaran, qızışan asabiy furtunalı Rusiye siyasiy ömrüniñ beyaz köpükleri üstünden keçilecek bir “aq yol” çizebilecekmi?

Aceba, qaranlıqta qaldırılmış millete “Millet” bu küç, bu ağır daqiqalarda nurlu qutsiy maqsatlarınıñ, emelleriniñ nurlu şulelerini yaydırabilecekmi? Devam et

Paylaşıñız | Поделитесь

Qorqu nasıl keldi

Ekinci Orman Kitabı (The Second Jungle Book)
Rudyard Kipling

Ormannıñ Qanunı, şimdiki vaqıtqa qadar dünyada eñ qadimiy qanun olup, Orman Halqınıñ başına kelgen aman-aman her türlü vaqianı tanzim etip çıqtı, ve işte bugünki künde onıñ maddeleri, zaman ve adetler kibi, mükemmeldir. Siz hatırlarsıñız, Mowgli, ömüriniñ buyük qısımını Seeonee Qaşqırlar Sürüsinde keçirerek, Qanunnı Qoñur Ayuv Baloodan ögrendi. Deñişmegen qaidelerge qarşı sabırsızlıq kösterip ösken oğlanğa Baloo, Qanunnıñ Qocaman Sarmaşıq kibi olğanını, ve herkesniñ peşine tüşip hiç kimsege qaçmağa imkan bermegenini añlattı. Devam et

Paylaşıñız | Поделитесь

Bazı hatıreler

Milliy Hareketnen bağlı tedbirge ömürimde ilk sefer, mektepniñ soñki sınıf talebesi olğanda qoşulğan edim. Sürgünlikniñ 55-nci yıllığına bağışlanğan miting her kesniñ aqlındadır. Mitingten bir-eki hafta evel Qırımnıñ çeşitli rayonlarından yolğa çıqqan eñ faal insanlarımız künlerce Aqmescitniñ merkezine doğru cayav kete ediler. 18 mayıs sabası Aqmescit şeerniñ dört tarafındaki kiriş yollarında biñlerce kişilik kolonnalar toplanğan edi. Umumqırım yürüşinde iştirak etmegen olsam da, o kün saba erte Zapadnaya avtostantsiyasında cıyılğan Bağçasaray kolonnasına qoşuldım. Hareket etken soñ Aqyar soqağından merkezge doğru yol alğan bu qalabalıq, gürüldegen derya kibi aqmağa başladı. Belli bir vaqıt kolonnanıñ başında keter ekende, açılğan büyük bayraqnıñ köşesinden tutmağa da nasip oldı. O zamanğa qadar ne Milliy Hareket, ne tarih, ne de medeniyetimizge yaqın alâqa köstermegen gençniñ bir anda böyle küçlü milliy ruh furtunasına tutulğan soñ, şuurında peyda olğan deñişmelerni tahmin etmek qıyın degil. Devam et

Paylaşıñız | Поделитесь

Ğurbet

Ğurbet ve ğaripniñ tamırı bir olğanı kibi, manaları da oşay, biri birini tamamlay. Ğarip – biçare, yani yalıñız ve çaresiz qalıp yardımğa muhtac olğan, halı acınacaq, kimsesiz zavallı birisi demek. Ğurbet ise evden, vatandan, qorantadan uzaq bulunıp, asretlik çektirgen yer demek. İçtimaiy ve ruhiy hayat bağlarından qopmış insannnıñ ğaripligi tabiydir. Amma ğaripniñ de çeşitleri bar. Afyon bağlılığından yanıp küygen ğarip ile Vatan toprağı asreti ve halqına hızmet derdinden yanıp qavurılğan ğarip arasında dağlar qadar farq olğanı aşıkârdır. Devam et

Paylaşıñız | Поделитесь

Birinci yıl

Qartbaba-qartanalarımız 44-te bir künde qartayğan ediler. Biz ise bıltır (şu metin 2015-te yazıldı) bir haftada qartaydıq. Martnıñ başında olğan vaqialar dünyamıznı alt-üst etti, ömürimizni ekige bölüp, arağa qara perde çekti. Vatanımızda istenilmegen “unsur”, keder etken “azlıq”, öksüz ve yabancı olıp qaldıq. Gençlerniñ saçları ağardı, sımalardaki bürüşük-qırışıqlıqlar terenleşti, boyunları bükülip, yüzleri külmez oldı. Bir anda, hiç beklenilmegen yerde felç urğan insan dayın, özümizni ağır hasta kibi, töşekte yatqan vaziyette buldıq. Devam et

Paylaşıñız | Поделитесь

Azimet ve ruhset

Bu, bıltır yazılğan maqale. Yañlış hatırlamasam, hiç bir yerde derc etilmedi. Maqale dep yazsam da aslında fikir beyanı kibi bir şey. Tekrar közden keçirip, emiyet taşımağan bazı yerlerni sildim, bir parça qısqarttım. 

Diniy vecibelerniñ yerine ketirilmesinen bağlı üç temel qavram mevcut – azimet, ruhset ve zaruret. Azimet – feraiz ve sünnet-i seniyyeni eñ alâ ve kemal derecede ifa etmek demek. Oraza tutulacaq olsa, misal içün, Ramazannen beraber Şevval orazası, bazarertesi ve cumaaqşamı künleri ile bayram ve mubarek gecelerniñ arefesindeki künlerni ihmal etmemek, diger taraftan namaz qılınacaq olsa, vaqıt namazlarnıñ sünnetleri ve tesbihatınen beraber, quşluq, evvabin, teheccüd kibi salâtları qaçırmamaq demek. Devam et

Paylaşıñız | Поделитесь

İnce meseleler

Bu maqale de tahminen eki yıl evvel, kene küzde yazıldı ğaliba. Şimdiki zamanda maqalede elge alınğan mevzu kün tertibinde olmasa da, menimce, belgilengen bazı meseleler er ya da keç tekrar ögümizge çıqar. 

Qırımdaki iqtidar erkânında tamır halqnı temsil etken insanlar deñişken olsa da, iqtidarnıñ öz mahiyeti ve tabiyatı asıl da deñişmedi. Güya temsilcilerimizniñ vaqıt ve mühitke köre türlengen mevamları ve şiarları ne olsa olsun, semetdeşlerimizniñ közüne kirmek içün olar kimni nasıl sevseler sevsinler, ya da sevilsinler – hiç de mühim degil. Mühim olğanı – tek tüsüni ve bayrağını almaştırğan şu iqtidarnıñ tamır halqqa qarşı olğan menfiy munasebetiniñ eskisi kibi qalması. Reabilitatsiya aqqında qanun, devlet tili, yañı ükümet ve şuralardaki vekiller, milliy bayramlarnıñ keçirilmesi kibi kösterilgen köz boyama faaliyet ve müsbet alâqanıñ arqasında akimiyetniñ bambaşqa ve kerçek bir sıması körüne. Devam et

Paylaşıñız | Поделитесь