Azimet ve ruhset

Bu, bıltır yazılğan maqale. Yañlış hatırlamasam, hiç bir yerde derc etilmedi. Maqale dep yazsam da aslında fikir beyanı kibi bir şey. Tekrar közden keçirip, emiyet taşımağan bazı yerlerni sildim, bir parça qısqarttım. 

Diniy vecibelerniñ yerine ketirilmesinen bağlı üç temel qavram mevcut – azimet, ruhset ve zaruret. Azimet – feraiz ve sünnet-i seniyyeni eñ alâ ve kemal derecede ifa etmek demek. Oraza tutulacaq olsa, misal içün, Ramazannen beraber Şevval orazası, bazarertesi ve cumaaqşamı künleri ile bayram ve mubarek gecelerniñ arefesindeki künlerni ihmal etmemek, diger taraftan namaz qılınacaq olsa, vaqıt namazlarnıñ sünnetleri ve tesbihatınen beraber, quşluq, evvabin, teheccüd kibi salâtları qaçırmamaq demek.

Ruhset ise bazı şartlarda bazı diniy qaidelerni eda etmeyip, olarnı muvaqqaten eksiltmek yahut qısmen terk etmektir. Ruhset, imkânları sıñırlı olğanlar içün qolaylıq temin etmek maqsadınen musaade ve izin manasına doğru kele. Misal içün, seferge çıqqan yolcular içün qolaylıq olsun dep, farz namazlarnıñ qısqartılması ve orazanıñ qazağa qaldırılması kibi, ve ilâhre.

Zaruretke kelgende bu – tehlüke vaqıtında ölüm havfı sebebinden kesen-kes yasaq olğan emirlerni terk etmek demektir. Misal içün, açlıqtan elâk olma qorqusı ile domuz ya da leşni aşamaq, hastalıqnı tedaviylemek içün namahremge baqmaq ve, hatta, göñülden degil de tek iqrar ile din-imandan vazgeçilgenini ilân etmek kibi.

Bu qaidelernen bağlı bir çoq madde, açıqlama ve deliller tefsir, siyyer ve fıqıh kitaplarında bulunabilir. Müellif ise bu esaslarğa dayanıp, bazı şahsiy mulâhazalarınen paylaşmağa istey.  

Şimdi, bir taraftan Anayurtımızda meydanğa kelgen vaziyet, diger taraftan ise bu vaziyetke köre yaşayışını qurmağa hareket etken vatandaşlar bar. Böyle mürekkep alğa tüşken tamır halqnı tıştan basıp sıqqan bir kesek meselelernen bir sırada içten kemirgen ihtilâf ve tefriqa, milliy ruhnıñ sağlığını bozıp, cemiyet vucudını ağır hastalıq kibi çürüte.   

Yañı şaraitte eski faaliyetini yürsetmege ıntılğan ve milletke faydalı olma maqsadınen maarif ğayesinden asıl da vazgeçmegen bazı şahıslar ve müessiseler bugünki künde ne içündir kereginden keskin ve adaletsiz tenqitlerge oğradılar. Güya satılmış, ihanet etmiş ve özüni ecnebige salmış kibi kösterile. Halbuki ağız açıp çirkef tökkenler meseleniñ aslına baqmay, faslınen oğraşıp turalar. Halqnıñ maneviyatından mesül teşkilât ve onıñ yetekçisi timsalinde, sañki dersiñ şamar oğlanı tapıldı da qolu-ayağı bağlı, çaresiz zavallı kibi yerde yata, etrafındaki serseler ise onı bar küçünen tepeley turalar.

Buña beñzegen vaziyetni mediya sahasında açılğan yañı leyiha örneginde de körmege mümkün. İlk baqışta, tecribesiz gençlerni haqaretlemegen, tepip urmağan, tükürip sögmegen adam qalmadı demek mümkün. Bunıñ eñ qısqa cevabı şu: muqayt olmaq kerek, çünki qader, tükürülgen yerni bazıda bir yalamağa zorlay.

Zaruretke qalıp domuz aşamağa mecbur olğan, ya da din-imanını qalp ile degil, tek til ile red etken musulmanlarnı añlaymız da, bunıñ kibi mürekkep alğa tüşken qandaş ve dindaşlarımıznı degil añlamaq, dinlemege bile istemeymiz.

Bir yıl, beş yıl, on yıl evel milletniñ maneviy sağlığı içün öz canlarnı yaqıp küydürgen alçaqgöñülli qahramanlar bir künde saf avuştırıp hain oldılar, öylemi? Bu iddia qaysı bir mantıq, insaf ve insanlıq qanunınen kelişe eken? Yoqsa biz, özümizden ğayrı daha vatanperver ve milletsever insan körmey qaldıqmı? Yoqsa haq ve haqiqat tek bir firqanıñ mülkiyetimi? Hayır. Haq ve haqiqat babanıñ malı degil, onıñ ticareti yapılmaz. Ve o, bir olıp, hatta yekâne olıp, oña ketken yollar biñ, on biñ, yüz biñ olabile.

Ecdatlarımızğa has olğan bu musamahalı añlayışnıñ aksine biz ne köremiz? Aziz ve müteber halqımız cahillik marazına tutulıp, maneviy körlükten sebep yolunı şaşırıp coyulğan, qaynap turğan nifaq qazanına tüşken, yanındaki qandaşınen quvet birleştirip çıqmaq yerine, onı ayağından yaqalap aşağı çeke. Böylesine, elbette, ne qapaq kerek olur ne de cehennem qazanı başında turğan nezaretçi.

Cahillikniñ eñ beteri ise etraftakilerni ahmaq körip, ögge atılmaq ve başlarnı urıp-yarıp aqıl ögretmektir. Qayda ğayıp oldı bu halqnıñ feraseti, göñül baylığı ve yüksek ahlâqı? Başqasınıñ ayıbını yüzüne urmaq bizde ne vaqıttan berli meharet sayılmaqta? Mahalle yolunıñ ortasına çirkef tökken dayın öşek yaymaq, çirkin laflarnı taşımaq, tilni eki çene arasında tutmaq yerine onı serbest salıp, quturğan köpek kibi etrafqa hucum etmek – soñki vaqıtqa qadar bilingen adetler arasında yoq edi.  

Elbette, bizim fikirlerimizge qarşı suç işlegen insannı qabaatlamaq – hem qolay, hem de nefiske zevqlı kele. Zayfnıñ üstüne kelip, başı teşilgence çoqumaq – kümesteki tavuq sürüsine ait bir fiil. Lâkin biz ne tavuq, ne de başqa bir hayvan çeşiti degilmiz. İnsanmız, ve insan ünvanına lâyıq asıl meharet – mazlum ve mazufnıñ tarafını tutacaq derecede cesür olmaqtır.  

Daha yaqında müteber insanlardan biri: “Bütün halq dissident olamaz”, degen edi. Buña köre, ister reis, ister imam, ister müdür, ister adiy vatandaş olsun, hiç bir kimseden açıq-açıqqa qaramanlıq ve hayat pahasına fedakârlıq beklemek ve “yapmasa, demek satqın” demek de doğru degil. Kimniñ yüregini yarıp baqtıq da nasıl bir niyet ve tüşüncede olğanını kördik? Faaliyet ve amellerge qıymet kesilecek olsa bile, aradaki hareketler degil de nihai neticeler nazarğa alınmalı. İnsaniy munasebetler her daim eñ mühim yerde, baş köşede bulunmalı.

Bahis muvzusı yañlış ve muzır fikirlerni devam ettirecek olsaq, İsmail bey Gasprinskiy başta olmaq üzere, Cınğız Dağcı, Müstecip Ülkusal kibi insanlarnı ve Terciman, Azat Qırım, Lenin Bayrağı kibi neşirler ile bir çoq eserlerni halqnıñ düşmanı olaraq ilân etip, hayatımızdan tekmil silmek kerek.

Yañlış añlaşılmasın, müellif siyaset, medeniyet, maarif ve matbuat sahalarında faaliyet köstergen milliy müessiselerniñ hiç birine qarşı degil. Olarnıñ başında turğan idarecilerge bir çoq sualleri ve bazı mevzularda itirazı olsa bile, hürmeti, ümüti ve işançında nuqsanlığı yoqtır. Bir qaç aqılzede müstesna, yetekçi ve idarecilerniñ arasında ara-sıra çıqqan añlaşmamazlıq ve munaqaşalar vaqıtnen çezilir, eski alâqa-bağlar tüzelir ve kene Vatan oğrunda aynı yoldan beraber keterler. İşte, olar, her ya da keç, birbirinen añlaşıp, qarşıñızğa dost olıp çıqqan vaqıtta, siz, olarnıñ arasını bozğan, ekisiniñ arasındaki qavğa ve haqaretni qozğalan zavallı olaraq, közlerine nasıl baqarsıñız, acep?

print

Paylaşıñız | Поделитесь

Ne tüşünesiñiz? | Что думаете?