İnce meseleler

Bu maqale de tahminen eki yıl evvel, kene küzde yazıldı ğaliba. Şimdiki zamanda maqalede elge alınğan mevzu kün tertibinde olmasa da, menimce, belgilengen bazı meseleler er ya da keç tekrar ögümizge çıqar. 

Qırımdaki iqtidar erkânında tamır halqnı temsil etken insanlar deñişken olsa da, iqtidarnıñ öz mahiyeti ve tabiyatı asıl da deñişmedi. Güya temsilcilerimizniñ vaqıt ve mühitke köre türlengen mevamları ve şiarları ne olsa olsun, semetdeşlerimizniñ közüne kirmek içün olar kimni nasıl sevseler sevsinler, ya da sevilsinler – hiç de mühim degil. Mühim olğanı – tek tüsüni ve bayrağını almaştırğan şu iqtidarnıñ tamır halqqa qarşı olğan menfiy munasebetiniñ eskisi kibi qalması. Reabilitatsiya aqqında qanun, devlet tili, yañı ükümet ve şuralardaki vekiller, milliy bayramlarnıñ keçirilmesi kibi kösterilgen köz boyama faaliyet ve müsbet alâqanıñ arqasında akimiyetniñ bambaşqa ve kerçek bir sıması körüne.

Til ve tasil mevzusında bir buçuq yıl boyunca yazılğan qanunlar, sarf etilgen sözler ve amelge keçirilgen faaliyetler arasında tüpsiz uçurumnıñ olğanına şaat oldıq. İnsan ve vatandaşlıq haq-huquqlarnıñ nasıl qorçalanğanı da belli. Kün keçken sayın meydanğa kelgen yañı tintüv ve tevqif vaqiaları bütün izaat ve vaadlerniñ bir kapik qıymetinde bile olmağanını tasdıqlay.

Ukrayina tarafından qabul etilgen “dekommunizatsiya” qanunı ve onıñ çerçevesinde alıp barılğan tedbirler boyunca mesken yerlerniñ isimlerini deñiştirme haqqında meşur programmanı bilmegen yoq, her alda. Buña parallel olaraq, Rusiye prezidenti keçken sene imzalağan “reabilitatsiya haqqında” fermanı boyunca, ayını surette eski adlarnı qaytaruv teşebbüsi şimdi de “başnazirniñ muavini” tarafından seslendirildi.

Культурная реабилитация репрессированных народов предусматривает восстановление духовного наследия и удовлетворение культурных потребностей, – поясняет вице-премьер крымского правительства Руслан Бальбек. – Это означает и признание права на возвращение населенным пунктам и местностям прежних названий, измененных в годы советской власти.

На протяжении многих лет крымскотатарские и русские организации в этом вопросе были оппонентами, – напомнил Цеков. – Если начать будировать тему, то появятся предложения вернуть не только довоенные названия в рамках законодательства о реабилитации репрессированных, но и те, которые были до XIII века. Русская община станет настаивать на том, чтобы закрепить историческое название Крым-Таврида.

Председатель комитета Госсовета РК по культуре и вопросам охраны культурного наследия Светлана Савченко также считает, что тема щепетильная и требует тщательной проработки и длительной дискуссии.

Körüngeni kibi, sabıq iqtidarnıñ eski-yañı varisleri bu teklifke sıcaq baqmaylar. Evel vaqıtlarda da Qırım ve qırımlılıqnen bağlı her şeyge qarşı çıqqan, tamır halqnıñ degil tarih, medeniyet ve devletçiligi, barlığını bile köterip olmağan şu siyasetçiler derhal ses berdiler. Vaqıtı degil emiş, sizden ğayrı başqa milletlerniñ haqları emiş, daa qadimiy bizans, roma ve yunan adlar da bar emiş de, emiş-demişler raatsız oldı, aman qaşınıp, qıbırdamağa başladılar.

Reabilitatsiya aqqında mezkür vesiqada hiç bir konkret madde olmağanına köre, yerli akimiyet ve siyasetçilerniñ, eski adlarnı qaytarmamaq içün elinden ne kelse yapacaqları aşkârdır. Böyleliknen halqnıñ desteginden mahrum zavallı vekillerimiz eki ateş arasında qalacaqlar. Bir taraftan milletimizniñ közüne kirmek, olmağan itibarnı kötermek, toponimika meselesi boyunca milliy müessiselerniñ güya “beceriksizlikni” köstermek içün bar küçünen tırışacaq. Diger taraftan ise dost kibi körüngen, tıpqı özü kibi üç renkli çiftebaşlı putqa boysunıp hızmet etken, amma baqışı, turuşı ve qonuşmasından hazımsızlıq, kin ve nefret ile tolıp taşqanları belli olğan şovinistler ile qarşı qarşığa, yalıñız qalacaqlar.

İşte, böyle surette olar da öz payını alıp, haqiqatta kimniñ ne tüşüngenini, samimiy mucadelenen sahte dava arasındaki farqnı, duşmannıñ dostu olmaqnıñ fayda ketirmeycegini, özüni “ağa” körgen milletniñ nazarında aşşalanğanlarnı ve masqaralıq ile tamğalanğanlarnı añlaycaqlar. Aqılları yetse, elbette. Demek, bu iş nenen bitecek? Daa yaqında körünüşte dost olğanlarnıñ, biri-birini çeşit türlü lağap ve haqaretlernen qabaatlamasınen.

Çünki böyle sahte dostluq, toponimika kibi can yaqqan bazı ince meselelerde bite. Eski adlarnı qaytarma meselesiniñ ne qadar keskin olğanını, yaqında içtimaiy ağlarda yüz bergen qızğın munaqaşa misalinde nezaret etmege mümkün.

Tartışmada iştiraq etken avam halqnıñ sert ifadeleri, siyasiy maqamlarda oturıp yımşaq ve yuvarlaq ibarelerni qullanğanlarnıñ haqiqiy fikirlerini aks ete, asılında. Yıllar devamında, meşur bir “ulu millet” mefküresiniñ ticaretini yapqanlarnıñ, yañı mühitte ve yañı qanunlarğa köre, elbette, zeerli tillerni ağızlarında tutmaqtan başqa çareleri yoq. Lâkin imkânlar nisbetinde ayaq çalmağa devam etip, tamır halqqa qarşı hiss etilgen hiddet ve nefretni qozğalamağa boyun borcı olaraq bileler.

Çünki öz elinden hiç bir şey kelmegen asalaq, yani parazit, yaşayışnı nasıl devam etsin, maişetini nasıl temin etsin, qazançnı qaydan alsın? Elbette, eñ qolay ve qazançı bol olğan iş – duşmalıq çıqarmaq ile oğraşır. Eñ yüksek kârnıñ, nefret saçılğan, qavğa, şamata ve cenk çıqarılğan mühitten elde etilgeni belli. Bu hastalıqnıñ deva ve tedavisi de yoq. Tek çare – bu topraqlarnı himaye etken küçlü devlet sayesinde, qanun ve adalet yardımınen şu maraznı dörtnal aydap, tabana quvet qaçmağa zorlamaqtır.

print

Paylaşıñız | Поделитесь

Ne tüşünesiñiz? | Что думаете?