Manasız davalaşuv

Bu maqale eki yıl evel, ihtimal ki, küz aylarında yazılğan. O vaqıttan berli bazı şeyler deñişti, bazıları ise olğanı kibi qaldı. Lâkin, umumen, vaziyet aynı. Bu sebepten, fikirimce, maqale öz tazeligini ve aktüalligini coymadı. 

Vaqıt ileriledikçe cemiyet içindeki bazı tehlükeli ceryanlar boy kösterip, ket-kete sürat qazana, kün keçken sayın olarnıñ toqtatılması imkânsızlaşa. Bıltırki vaqialardan soñ halqımıznıñ ileri kelgen insanları, hususan siyasetçiler, aydınlar ve medeniyet erbapları içinde “qalğanlar” ve “ketkenler” qavramlarnıñ peyda olğanını, aralarında açılğan uçurımnıñ terenleşkenini körmemek mümkün degil. Her eki tarafnıñ da özüne köre bu tasnifni tasdiqlağan ve doğru qabul etken mulâhazaları, isbat ve delilleri bar. Her bir fert ve nefis, kendi yüreginiñ başqalarğa nisbeten daha beter yanıp qavurulğanını tasavvur ete, ne yan ne de qarşı taraftakilerde aynı böyle göñül acılarnıñ olabilecegini ihtimal olaraq körmey. Neticede yüz bergen çirkin munaqaşa ve kereksiz qabaatlamalar hiç bir kimsege fayda ketirmey, taraflarnı daa ziyade ayıra, insaniy münasebetler köpürlerini bütünley yaqıp, artta hiç bir salmaqlı yol qaldırmay, ne yazıq…

Yañı mühitke ve şaraitke ayaq uydurmağa mecbur qalğan qandaşlar, çıqış ve çezim yolu olaraq farqlı usul ve yoruqlarnı saylap aldılar. Her bir insan, bir taraftan ögünde turğan türlü-türlü manialarnı aşıp keçmek ve diger ceetten peyda olğan imkânlardan istifade etmek içün tek özüni alâqadar etken memnüniyet, melzumiyet, mesüliyet ve, belki, mecburiyet ile, umumiy olaraq, mevcüdiyetke köre qarar aldı, oña köre hareket etti. Bunı olğanı kibi qabul etmek, haq olaraq tanımaq – idraq ve feraset sahibi her bir medeniy insannıñ borcu, insaniyetlikniñ şartıdır.

Evelden biri birine tek meslek ve mütehassıslıq sahalarında raqip olğanlar bugün teessüf ki, her baqımdan duşman kesilgenler. Hatta, can dostlar bile biri birini añlamay qaldılar. “Qalğanlar” ile “ketkenler” qarşılıqlı olaraq biri birine “hain” ve “satqın” kibi ağır aqaret damğasını urğan vaziyetteler. Haqiqatta ise, isim ve unvanları belli olğan bir qaç sersemden ğayrı bu ağır ithamlarnı hiç birisi haq etmedi.

Bunıñ içün “qalğanlar” ile “ketkenler” biri birini qabaatlamaqtan vazgeçmeli. Sert teñqitler, nezaketsiz kinayeli şaqalar, yerinde olmağan keskin mizah ile aşşalayıcı, mısqıllı imalar kin ve adavetni qozğalay, duyğu boşluğından başqa bir netice ketirmey. Hikmet-i tabiyye, yani fizika fenniñ qaideleri boyunca tazıyiq ne qadar küçlü olsa, tirelme quveti de o qadar artmaqta. Demek, basqı ve zorbalıq ile baş qaldırma ve qabul etmeme öz aralarında mebsuten mütenasipler, yani biri birine nisbeten doğrudan alâqalıdır.

Her daim olğanı kibi eki muhalif fırqa arasında esas munaqaşa ğaye ve maqsatlar üzerinde degil de, istenilgen neticeni elde etmek içün saylanğan usül ile qullanılacaq vasıtanen bağlı. Bizim vaziyetimizde de müşterek maqsad belli, lâkin oña irişmek içün maqbul körüngen yollar farqlı. Bir taraf “qıynalsañ bile mında qıynal” degende, öbür taraf “boysunmağan”ını beyan ete. Asılında biri birine zıt olğan bu eki şiar, eki zümre arasında mevcut mesafeni arttıra, añlaşma ve musamahağa yer qaldırmay. Bu sebepten “ketkenler” cebesi qarşı tarafqa çamur atqan dayın “hain” ve “satqın”, “qalğanlar” ise cevaben “qorqaq” ve “qaçaq” kibi murdar sıfatlarnı taqalar.

Hal böyle eken, eñ ciddiy zararnı iş ve meslek hayatına yançıq adım basqan tecribesiz gençler körmekte. Olarğa tenqit yağdırmaqtan ziyade, belki, ağalıq kösterip, ögüt süretinde bazı faydalı fikirlerni aşlamaq kerektir. Kün kelir, bugün körünüşte temelli hesap etilgen, ama içi çürük olğan terekler yarın bütünley yıqtırılıp, tamırınen sökülecek, olarnıñ yerine salmaqlı ve büyük bereket ketirgen yañı fidanlar saçılacaq. Bunda hiç bir şek-şübhe yoq. Qış içün yazda, yaz içün qışta azırlıq körüngeni kibi, bu zorlu devirde tek yarın degil, hatta öbürsü kün içün fikir yürsetmeli. Beş yıldan degil de, 15 yıldan soñ meydanğa keleceklerni doğru tahmin ve tespit etmeli, bu yönelişte kerekli tedbir ve faaliyetlerniñ temelini inşaa etmeli. Bu sebepten, işte, yarın cemiyet içinde söz sahibi olacaq bugünki gençlerniñ talim-terbiyesi, muvazeneli hissiyatı, sağlam dünyabaqışı bu qadar büyük ehemmiyet taşımaqta.

İnsan, adalet ve dürüstlikniñ yolunı köstergen qılavuzlar – vicdan ve insafnıñ sesine qulaq bergen sayın İnsan olaraq qala, aksi taqdirde maneviy qıymetlerden mahrum eñ adiy hayvandan daha alçaq seviyege yuvarlanıp kete. Lâkin yüksek mefkürelerni qorçalağanda, ola ki, insan yañıla bile, vicdan ve insafnıñ sedası yerine “men”lik ve nefishorlıqnıñ hiylekâr, ayneci ve yalancı sesine aldana, olarnıñ peşine tüşip nefret ve duşmanlıq çuqurnıñ tübüni nasıl tapqanını özü de añlamay qala.

Dost bir kün duşman olabilecegi sebebinden onı ölçüli sevmek, duşman ise dostlar safına qoşulabileceginden ötrü oña qarşı ölçüli husumet beslemek – hayatımıznıñ temel ümdelerinden biri olmalı. İnsanlıqnıñ Rehberi ve Muallimi de özünden nefret etken eñ amansız duşmanlarına bile aqaret etmedi, aksine olarnıñ islâh ve hidayetleri içün ğam-qasevet çekti, elinden kelgeni qadar olarnı küfür ve cahillik bataqlığından çıqarmağa ıntıldı.

Hikmet sahibi birisi “qaranlıqnı sögmek yerine bir çıraq yaqıp al”, degen edi. Öz aramızda hain, satqın ve qabaatlını qıdırıp, şamar oğlannı tayin etmek yerine, bar olğan küçümizni cahillikke qarşı mücadelede sarf etsek daa uyğun olmaz eken mi? Anayurt ve onıñ mahsur evlâtları içün dua etilse, tezden qurtulış ve azatlıq içün içten dertlenip yalvarılsa daa faydalı olmaz eken mi? Özüni tüzetip, islâh etmege istemegen kişige kimniñ yardımı tiyer?

Herkes tarafından bilingen ve açıqça añlaşılğan böyle ğayet tabiy ve sade mevzularnı avamca til ve qaba misaller ile, çaynap-çaynap, uzun-uzun añlatılğanı içün müellif bağışlamañıznı rica ete. Lâkin şimdiki vaqıtta artıq qalıplaşmağa baqqan ve sökülmesi pek müşkül körüngen bu fikir ve faaliyet temelindeki bölünme hareketini şöyle ya da böyle sürette mutlaqa toqtatmaq kerek.

print

Paylaşıñız | Поделитесь

Ne tüşünesiñiz? | Что думаете?